Καπνοδόχοι – καπναγωγοί

Ας  ξεκινήσω με δύο ορισμούς: Καπνοδόχος είναι ο κατακόρυφος αγωγός που οδηγεί τα καπναέρια ενός λέβητα στον αέρα του περιβάλλοντος.
Καπναγωγός είναι το περίπου οριζόντιο τμήμα αγωγού που συνδέει τον λέβητα με την καπνοδόχο.
Μετά από αυτή την διευκρίνιση προκύπτει ότι βασική ανάγκη μιας σωστής εγκατάστασης λεβητοστασίου είναι ο σωστός υπολογισμός, η εκλογή υλικών και η κατασκευή της καπνοδόχου.
Την εποχή του άνθρακα ως καυσίμου η κατασκευή των καπνοδόχων ήταν πολύ προσεγμένη. Υπάρχουν ακόμη εκατοντάδες κυλινδρικές πανύψηλες καπνοδόχοι, αναγκαίοι σε κάθε μέτρια ή μεγάλη βεβαίως βιομηχανία, που σήμερα τις διατηρούμε ως αξιοθέατο διατηρητέο. Η καπνοδόχος άλλωστε αυτού του τύπου είναι και το σύμβολο της βιομηχανικής επανάστασης.
Οι λέβητες στερεών καυσίμων της εποχής βλέπετε, βάσιζαν την λειτουργία τους στον καλό ελκυσμό της καμινάδας τους. Με την διάδοση του πετρελαίου και την ανάπτυξη της τεχνολογίας των καυστήρων η ύπαρξη σωστού ελκυσμού της καπνοδόχου έπαψε να είναι τόσο κρίσιμη για την καλή λειτουργία του λέβητα και στις ελληνικές πολυκατοικίες η κατασκευή τους γινόταν συνήθως όχι μόνον χωρίς μελέτη κάποιου μηχανολόγου αλλά χωρίς καν τη γνώμη του υδραυλικού. Ο κατασκευαστής αποφάσιζε τις διαστάσεις της από την «εμπειρία του» με αποτέλεσμα να είναι συνήθως πολύ μεγαλύτερες από το αναγκαίο γιατί ο «έμπειρος» κτίστης ήθελε να έχει το κεφάλι του ήσυχο.
Το κακό όμως δεν είναι η υπερδιαστασιολόγηση, είναι η κακή κατασκευή τους. Εάν ο κατασκευαστής χρησιμοποιούσε τετράγωνους σπόνδυλους από κισηρομπετόν (μπετόν με ελαφρόπετρα) που τους έστηνε μαζί με την τοιχοποιία του σπιτιού και κοινό σοβάτισμα τοίχων – καπνοδόχου, δεν υπήρχε συνήθως πρόβλημα. Πρόβλημα υπήρχε εάν για λόγους οικονομίας χρησιμοποιούσε τετράγωνους σωλήνες ινοτσιμέντο και με την κατασκευή να γίνεται μετά το εξωτερικό σοβάτισμα συνήθως με την στήριξη ενός σωλήνα στο έδαφος με το κεφάλι επάνω και δέσιμο στην τοιχοποιία με μεταλλικό στήριγμα, τοποθέτηση του επόμενου σωλήνα με εισαγωγή του άκρου του μέσα στο κεφάλι του κατώτερου σωλήνα – τσιμεντάρισμα κ.ο.κ.
Η καλή περίπτωση στην κατάσταση αυτή ήταν με το πρώτο άναμμα, από τις διαστολές να σπάσουν οι σωλήνες και το σύνολο της καπνοδόχου να καταρρεύσει. Θα μου πείτε είναι αυτή η καλή περίπτωση; Και εάν ναι, ποια είναι η κακή;
Την λέω καλή, γιατί τουλάχιστον στην περίπτωση αυτή κατασκευαζόταν πλέον μια νέα καλή καπνοδόχος. Η λίγο χειρότερη περίπτωση ήταν να είναι πολύ στέρεα πακτωμένη η καπνοδόχος στο κτίριο και να υπάρχουν πλέον ρωγμές από τις οποίες εξήρχοντο καπναέρια, αλλά η καπνοδόχος ήταν εξωτερική, μαύριζαν τοίχοι βέβαια, αλλά τουλάχιστον δεν κινδύνευαν ζωές.
Υπάρχει όμως και τρίτη ακόμα χειρότερη περίπτωση. Για να μην φαίνονται (καλαισθησία βλέπετε) οι καπνοδόχοι, κάποιοι τις τοποθετούσαν εσωτερικά στο κτίριο. Τις τοποθετούσαν συνήθως μέσα σε ντουλάπες ή τις σοβάτιζαν να φαίνονται σαν κολώνες μπετόν. Αποτέλεσμα κάποιοι νεκροί τουρίστες στην Ρόδο και όχι μόνον. Δεν θα ξεχάσω το θέαμα που αντίκρισα σε πολυκατοικία του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) στην Χαλκίδα που με τις δοκιμές και μόνον μαύρισε από την καπνιά το εσωτερικό ολόκληρης της πολυκατοικίας. Το διαμέρισμα στο οποίο παρουσιάστηκε η διαρροή είχε τοίχους πιο μαύρους και από την πίσα. Σκεφθείτε ότι η καπνοδόχος ήταν μέσα σε μια ντουλάπα που η πόρτα της ήταν κλειστή. Η λύση ήταν να κατασκευαστούν νέες καπνοδόχοι και όλο το συγκρότημα των πολυκατοικιών παραδόθηκε με καθυστέρηση έξι μηνών.
Πως πρέπει να γίνεται η κατασκευή μιας καπνοδόχου από ινοτσιμέντο;
Πρώτον η κεφαλή κάτω. Στο πόδι του σωλήνα να κατασκευάζουμε ένα στεφάνι από γωνία που να στερεώνεται στο κτίριο 5 εκ. κάτω από το πέρας του σωλήνα. Το επόμενο κεφάλι θα ακουμπάει στο στεφάνι αυτό και θα τσιμεντάρεται μόνον με το στεφάνι όχι την κάτω σωλήνα που θα έχει πλέον το περιθώριο να διαστέλλεται χωρίς να κοντράρει με τον από πάνω της σωλήνα. Δύσκολη κατασκευή; Ίσως. Χρησιμοποιήθηκε όμως σε καπνοδόχους 12 ορόφων πύργων του ΟΕΚ στην Θεσσαλονίκη και πέτυχε.
Σήμερα όλο και περισσότερο χρησιμοποιούνται μεταλλικές καπνοδόχοι. Στις παλιές ξυλόσομπες ή πετρελαιόσομπες ανέκαθεν χρησιμοποιούσαμε μπουριά, δηλαδή καπνοδόχους από σιδηροέλασμα μαύρο μέσα στο σπίτι και γαλβανισμένο στο ύπαιθρο. Λάθος, μεγάλο λάθος.
Πίστευε ο κόσμος (και πολλοί εξακολουθούν), ότι έτσι μεγάλωνε η διάρκεια ζωής.
Το γαλβάνισμα όμως πάνω από τους 65°C καταστρέφεται και με ένα ηλεκτρολυτικό φαινόμενο ο σίδηρος καταστρέφεται πιο γρήγορα παρά εάν δεν υπήρχε το γαλβάνισμα. Για τον λόγο αυτό άλλωστε στην κεντρική θέρμανση και στον ατμό χρησιμοποιούμε αποκλειστικά μαύρους σωλήνες.
Για τον ίδιο λόγο είναι τελείως ακατάλληλες και οι γαλβανισμένες καπνοδόχοι που έχουν κυκλοφορήσει, εκτός εάν πρόκειται για μονωμένες καπνοδόχους και το γαλβανισμένο έλασμα είναι μόνο το εξωτερικό πάνω από την μόνωση γιατί κανονικά η θερμοκρασία του πρέπει να είναι κάτω από τους 65°C. Ιδανικό υλικό είναι ο ανοξείδωτος χάλυβας, ο οποίος έχει φθηνύνει πολύ. Όταν οι πρώτες ανοξείδωτες καπνοδόχοι εμφανίστηκαν στη δεκαετία του ΄80 κόστιζαν ονομαστικά σε δραχμές πιο πολύ απ’ ότι κοστίζουν σήμερα, αν τα ευρώ τα κάνουμε δραχμές με αναλογία 1 ευρώ = 340 δραχμές. Τότε όμως σε αγοραστική δύναμη του ευρώ θα κόστιζε λιγότερο από 100 δρχ. Το ότι ο ανοξείδωτος χάλυβας έχει φθηνύνει πολύ φαίνεται και από το γεγονός ότι όλα τα κάγκελα πλέον των πολυκατοικιών μας γίνονται από ανοξείδωτο χάλυβα. Η μικρή διαφορά κόστους δεν αποτελεί λόγο αποφυγής της χρήσης τους, αφού η διάρκεια ζωής τους είναι σχεδόν άπειρη.
Ένα ερώτημα που, ίσως, θα μου θέσετε είναι: Μονωμένες καπνοδόχους ή όχι; Η μόνωση δεν είναι απαραίτητη για τον ελκυσμό.
Με την χρήση της όμως αποφεύγουμε τελείως, ή σε τεράστιο ποσοστό, την υγροποίηση στο εσωτερικό των καπνοδόχων. Και η υγροποίηση αυτή δεν είναι ένα αμελητέο φαινόμενο, ιδίως με αέριο καύσιμο που έχει καπναέρια με μεγάλο ποσοστό υγρασίας.
Και δύο λόγια για τους καπναγωγούς. Η ΤΟΤΕΕ που ισχύει για τα λεβητοστάσια (της δεκαετίας του ΄80) ζητά οι καπναγωγοί να είναι τουλάχιστον 4mm πάχος.
Αντ’ αυτού το 100% σχεδόν κατασκευάζονται από φλεξίμπλ, πάχους δεκάτων του mm και μάλιστα αλουμινίου. Αυτό το υλικό κατασκευάζεται για αεραγωγούς και δεν αντέχει. Το αποτέλεσμα είναι κάθε χρόνο το αντικαθιστούμε.
Συμφωνώ ότι η ΤΟΤΕΕ είναι υπερβολικά αυστηρή. Συμφωνώ ότι είναι ένα πολύ βολικό υλικό. Τουλάχιστον βάζετε φλεξίμπλ ανοξείδωτο. Όπου άλλωστε έχουμε πλέον φυσικό αέριο ως καύσιμο το φλεξίμπλ αυτό χρησιμοποιείτε κατ’ αποκλειστικότητα γιατί αλλιώς η ΕΠΑ δεν μας δίνει αέριο.
Ας τονίσω δε ότι ο καπναγωγός πρέπει να είναι κατά το δυνατόν μικρότερος σε μήκος και να έχει μία ελαφρά κλίση ανεβαίνοντας προς την καπνοδόχο. Σε πολύ παλιές πολυκατοικίες συναντούμε υπόγειους καπναγωγούς πολλών μέτρων που τους έκαναν έτσι βάζοντας το λεβητοστάσιο περίπου στο κέντρο της οικοδομής και μη θέλοντας να φαίνεται μέσα στους υπόγειους χώρους ο καπναγωγός.
Ευτυχώς τέτοιες κατασκευές δεν γίνονται τα τελευταία 50 χρόνια τουλάχιστον. Αν τυχόν συναντήσετε τέτοιους καπναγωγούς κάπου, κοιτάξτε μήπως είναι δυνατόν να μεταφέρετε το λεβητοστάσιο σε άλλη θέση.
Τώρα για τις διαστάσεις της καπνοδόχου.
Για πρώτη φορά ο κανονισμός εγκαταστάσεων αερίων καυσίμων μας έχει δώσει έναν σωστό υπολογισμό καπνοδόχων.
Οι δύο βασικότεροι πίνακες υπολογισμού φαίνονται στα διαγράμματα που συνοδεύουν το άρθρο αυτό. Σημειώστε το εξής.
Οι πίνακες ισχύουν για λείες καπνοδόχους, δηλαδή μεταλλικές ή ινοτσιμέντου. Για άλλο είδους κτισίματος βάλτε ένα μέγεθος παραπάνω. Το ίδιο ισχύει και για το πετρέλαιο που αφήνει κατάλοιπα στα τοιχώματα. Ο ένας πίνακας ισχύει για τους λέβητες με καυστήρα υπερπίεσης και θερμοκρασία καυσαερίων 140-190°C. Ο δεύτερος ισχύει ουσιαστικά μόνον για συσκευές αερίου με ασφάλεια ροής που στην πραγματικότητα ανακατεύει τα καπναέρια με κρύο αέρα και γι’ αυτό έχουμε τελικές θερμοκρασίες 100-120°C.